柬埔寨驳斥泰方指控 强调边境遗迹保护需遵循国际法

មុនចោទកម្ពុជា សូមថៃឆ្លើយរឿងទាហាន និងអាវុធនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ការចោទប្រកាន់របស់ភាគីថៃថា កម្ពុជាប្រើប្រាសាទព្រះវិហារជាទីតាំងយោធា មិនអាចយកមកធ្វើជាចម្លើយសម្រាប់ការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលយោធាខ្លួនបានបាញ់បំផ្លាញលើប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនេះបានទេ។ កម្ពុជាបដិសេធការអះអាងដែលយករូបភាព ឬវីដេអូដែលមិនទាន់មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យអំពីទីតាំង ពេលវេលា និងបរិបទ មកសន្និដ្ឋានថា ទីតាំងជាក់លាក់ដែលថៃបានវាយប្រហារនីមួយៗ គឺជាគោលដៅយោធា។ ការឃើញអាវុធនៅក្នុងរូបភាពណាមួយ និងការបញ្ជាក់ថាទីតាំងដែលត្រូវបានបាញ់នៅពេលជាក់លាក់មួយជាគោលដៅយោធា គឺជារឿងពីរផ្សេងគ្នា។ បើថៃប្រាកដថាខ្លួនបានបាញ់តែ «គោលដៅយោធា» សូមបង្ហាញភស្តុតាងដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។ សំណួរទាំងនេះមិនអាចត្រូវបានបិទបញ្ចប់ដោយវីដេអូខ្លីមួយឡើយ ជាពិសេសនៅពេលការខូចខាតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានកត់ត្រា និងពិនិត្យនៅទីតាំងដោយបេសកកម្មរួមរបស់មជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោក UNESCO និង ICOMOS។ របាយការណ៍បេសកកម្មនេះត្រូវបាន UNESCO ផ្សព្វផ្សាយជាផ្លូវការ ហើយបានកត់ត្រាផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរលើភាពពេញលេញ ភាពដើម និងតម្លៃសកលដ៏លេចធ្លោរបស់ប្រាសាទព្រះវិហារ។ មានសំណួរមួយដែលថៃកាន់តែត្រូវពន្យល់៖ ចុះគោបុរៈទី៥ ដែលស្ថិតក្រោមគម្រោងអភិរក្សកម្ពុជា-ឥណ្ឌា បានរងការខូចខាត ហើយសម្ភារៈនិងបរិក្ខារអភិរក្សក៏ត្រូវបានរាយការណ៍ថារងការបំផ្លាញ។ បើថៃអះអាងថា ខ្លួនបាញ់តែគោលដៅយោធា នោះសំណួរមិនមែនគ្រាន់តែថា «តើគម្រោងអភិរក្សឥណ្ឌាជាគោលដៅយោធាឬ?» ទេ។ សំណួរដែលសំខាន់ជាងនេះគឺ៖ បើគោបុរៈទី៥មិនមែនជាគោលដៅយោធា តើគោលដៅដែលថៃអះអាងថាបានវាយប្រហារស្ថិតនៅទីណា និងចម្ងាយប៉ុន្មានពីគម្រោងអភិរក្សនេះ? តើអាវុធប្រភេទណាត្រូវបានប្រើ? ហើយតើវិធានការប្រុងប្រយ័ត្នអ្វីខ្លះត្រូវបានអនុវត្តដើម្បីការពារបេតិកភណ្ឌ និងគម្រោងអភិរក្ស? មិនមែនត្រឹមគោបុរៈទី៥ ទេ សូម្បីគម្រោងជួសជុលជណ្តើរបុរាណកម្ពុជា-សហរដ្ឋអាមេរិក និងសំណង់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការកម្ពុជា–ចិននៅប្រាសាទព្រះវិហារក៏រងការខូចខាតដែរ។ ភាគីថៃជាពិសេស JIC ក៏ត្រូវឆ្លើយនឹងស្តង់ដារភស្តុតាងដែលខ្លួនកំពុងប្រើផងដែរ។ រូបភាពដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយបង្ហាញបុគ្គលពាក់ឯកសណ្ឋានមានសញ្ញាទង់ជាតិថៃ កាន់អាវុធ មានរបាំងសំបកកង់និងប្រើជាលេណដ្ឋានក្នុងអំឡុងពេលយោធាខ្លួនវាយប្រហារឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា។ បន្ទាប់ពីមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ទីតាំងបញ្ជាក់ថា រូបភាពទាំងនេះថតនៅ ប្រាសាទតាមាន់ធំ។ JIC ត្រូវឆ្លើយសំណួរត្រង់ៗមួយ៖ បើ JIC យករូបភាពវត្តមានទាហាន និងអាវុធនៅប្រាសាទមកធ្វើជាភស្តុតាងចោទកម្ពុជាថា «ប្រើប្រាសាទជាទីតាំងយោធា» តើហេតុអ្វីស្តង់ដារភស្តុតាងដូចគ្នានេះមិនត្រូវអនុវត្តចំពោះទាហានថៃ អាវុធ របាំងការពារ និងយានយោធានៅប្រាសាទតាមាន់ធំ? ច្បាប់ការពារបេតិកភណ្ឌ និងស្តង់ដារភស្តុតាង មិនអាចមានមួយសម្រាប់កម្ពុជា និងមួយទៀតសម្រាប់ថៃបានទេ។ បើចង់និយាយពីការពិត ត្រូវបង្ហាញការពិតទាំងមូល។ បើចង់និយាយពីច្បាប់ ត្រូវអនុវត្តច្បាប់ដូចគ្នាចំពោះខ្លួនឯង។